قطع اینترنت بین‌الملل در ایران و پیامدهای آن برای اقتصاد دیجیتال

بیستمین روز قطعی کامل اینترنت در ایران، تنها یک عدد ساده در تقویم نیست. از پنجشنبه ۱۹ دی‌ماه ساعت 20:00  تا ۷ بهمن، میلیون‌ها شهروند ایرانی با قطع کامل دسترسی به اینترنت جهانی یا محدودیت شدید مواجه بوده‌اند؛ محدودیتی که نه‌تنها ارتباطات روزمره، بلکه اقتصاد دیجیتال، آموزش، سلامت و غیره را به‌شدت تحت تاثیر قرار داده است.

در طول این مدت، بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین، فریلنسرها، تریدرهای بازارهای فارکس و ارز رمزنگاری و فعالان حوزه فناوری عملاً امکان فعالیت خود را از دست دادند و خسارات مالی قابل توجهی به آن‌ها وارد شد.

تاثیر قطعی اینترنت بر صرافی‌های ارز رمزنگاری داخلی

به گزارش کوین‌سرا به نقل از ایران‌بروکر، تا ساعات ابتدایی روز جمعه 19 دی ماه 1404، اینترنت به صورت کامل در کشور قطع بود. اما در ادامه، پس از فعال شدن زیرساخت اینترنت ملی، امکان دسترسی به برخی از سایت‌ها و اپلیکیشن‌های اختصاصی صرافی‌ها به مرور زمان فراهم شد. تقریبا از روز شنبه 20 دی ماه ، سایت‌های تعدادی از صرافی‌های مهم داخلی در دسترس قرار گرفتند.

البته امکان دسترسی به آن دسته از صرافی‌های ارز دیجیتال ایرانی که از سرورهای خارجی استفاده می‌کرند، در شرایط ملی شدن اینترنت همچنان میسر نبود.

بسیاری از صرافی‌های ارز دیجیتال در شرایط قطع اینترنت بین‌الملل، برخی از خدمات خود را به صورت موقت غیرفعال کردند. برای مثال، خدمات واریز و برداشت رمزارز تقریبا در تمام صرافی‌های داخلی برای چند روز مسدود شد. این اتفاق به دلیل قطع دسترسی به شبکه‌های بلاک‌چین به‌دلیل عدم دسترسی به اینترنت بین‌المللی رخ داد.

یکی از مهم‌ترین چالش‌های ایجاد شده در شرایط قطع اینترنت، اختلال در همگام‌سازی قیمت لحظه‌ای ارزهای رمزنگاری با نرخ‌های جهانی در صرافی‌های ارز دیجیتال ایرانی است. تقریبا تمام صرافی‌های داخلی از API یک یا چند صرافی معتبر بین‌المللی برای همگام‌سازی قیمت لحظه‌ای ارزها استفاده می‌کنند. در شرایط قطع اینترنت بین‌المللی این فرآیند مختل می‌شود. در نتیجه احتمال نوسان قیمت غیرعادی در نرخ‌های لحظه‌ای ارزها وجود دارد.

حجم معاملات روزانه این صرافی‌ها در بازه زمانی مذکور افت قابل توجهی را تجربه کرد. این اتفاق در شرایطی رقم خورد که بازار رمزارزها شرایط نسبتا آرامی را در روزهای اشاره شده پشت سر گذاشت و شاهد نوسانات قیمت شدید ارزهای دیجیتال نبودیم. بنابراین می‌‌توان این طور نتیجه گرفت که قطع دسترسی کاربران ایرانی، تاثیر قابل توجهی بر کاهش حجم معاملات روزانه برخی از صرافی‌های خارجی گذاشته است.

وابستگی تریدرها به اینترنت

 برای تریدر، اینترنت یک ابزار جانبی نیست؛ زیرساخت بقا در این حوزه است و لحظه‌ای قطعی دسترسی می‌تواند به‌معنای ازدست‌رفتن کنترل پوزیشن، افزایش ریسک و حتی حذف کامل از بازار باشد.

وقتی زیرساخت حیاتی تریدرها برای حضور در بازارهای مالی قطع می‌شود، دسترسی تریدرها به پلتفرم‌های فارکس، صرافی‌های ارز دیجیتال و بروکرها قطع و محدود می شود. براساس گزارش کوین‌تلگراف،  برآوردها نشان می‌دهد که حدود 7 میلیون نفر  از جمعیت 92 میلیون نفری ایران، کاربر ارز رمزنگاری هستند.

بنابراین، قطعی اینترنت بین‌الملل، تریدرهای ایرانی را از دسترسی به پوزیشن‌ها، داده‌های لحظه‌ای و فرصت‌های سودآور بازارهای جهانی محروم کرد. در همین بازه، طلا و نقره رکوردهای تاریخی ثبت کردند و بیت‌کوین نوسانات کوتاه‌مدت داشت، اما معامله‌گران ایرانی نتوانستند از این فرصت‌ها استفاده کنند. این اختلال علاوه‌ بر ضرر مالی سنگین پیامدهایی مانند بلوکه‌شدن نقدینگی و کاهش فعالیت در بازارهای داخلی ایجاد کرد. به‌طور کلی، قطعی اینترنت یک ریسک سیستماتیک و ساختاری برای جامعه تریدر ایرانی رقم زد.  این امر اهمیت قرار  دادن حد سود و حد ضرر را در معاملات بیش از پیش پر رنگ می کند.
بیت کوین چیست؟ آموزش کامل بیت کوین
چگونه با تنظیم حد ضرر و حد سود، ریسک معاملات خود را مدیریت کنیم

کاهش نرخ هش جهانی بیت‌کوین پس از قطع اینترنت در ایران

 درست همزمان با قطعی اینترنت ایران، شاهد سقوط 10 درصدی نرخ هش بیت‌کوین در جهان بودیم. در روزهایی که اختلال اینترنت و خاموشی اجباری مزارع استخراج شدت گرفت، نرخ هش شبکه از حدود ۴۵۰ اگزاهش به نزدیک ۴۰۶ اگزاهش کاهش یافت. این افت ناگهانی برای شبکه‌ای با توزیع جغرافیایی گسترده، غیرمعمول ارزیابی می‌شود و نشان می‌دهد بخشی از توان محاسباتی جهان به‌طور همزمان از مدار خارج شده است.
نرخ هش یا قدرت هش بیت کوین چیست؟

بر اساس برآورد یک نهاد دولتی، قطع فعالیت این مزارع دست‌کم ۱۳۰۰ مگاوات از بار پایه شبکه برق ایران را کاهش داد؛ ظرفیتی معادل مصرف برق یک شهر متوسط. با این حال اثر این خاموشی، فراتر از مرزها ظاهر شد و به افت نرخ هش شبکه بیت‌کوین انجامید. برآوردها نشان می‌دهد ایران حدود ۵ درصد از استخراج جهانی بیت‌کوین را در اختیار دارد.

خسارت قطعی اینترنت به اقتصاد دیجیتال و کسب و کارهای آنلاین

به گزارش کوین‌سرا به نقل از اقتصادنیوز، قطع 20 روزه اینترنت، زندگی و درآمد‌ میلیون‌ها ایرانی را تحت‌تاثیر قرار داده است. اینترنت دیگر یک ابزار لوکس یا جانبی نیست، بلکه سال‌هاست که به زیرساخت حیاتی اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی کشور تبدیل شده است. این خلاصه صحبت‌های مهرداد ملک‌محمدی مدیرعامل تاپین، امین اسماعیلی متخصص سئو و دیجیتال مارکتینگ، علی کیایی متخصص امنیت اطلاعات و حامد بیدی مدیرعامل کارزار در پنل گروه رسانه‌ای دنیای اقتصاد درباره « تهدیدها و آسیب‌های فنی قطع اینترنت» است.

 بیش از ۱۰۰ هزار فروشگاه و کسب‌وکار آنلاین از طریق وب‌سرویس به شرکت‌های لجستیک متصل‌اند. بخش بزرگی از این کسب‌وکارها (بیش از ۷۰ درصد) از‌ هاستینگ خارجی استفاده می‌کنند. با قطع ارتباط بین‌المللی، وب‌سرویس‌ها از کار افتاد و فرایندهایی مانند ثبت‌سفارش، محاسبه هزینه ارسال و رهگیری مرسوله مختل شد.

با توجه به اینکه به‌طور معمول روزانه حدود ۳.۴‌میلیون سرویس لجستیک در کشور انجام می‌شود، در بازه ۲۲ دی تا ۲ بهمن‌ماه، درآمد صنعت لجستیک حدود ۶۵ درصد کاهش یافت. مهرداد ملک‌محمدی در این باره توضیح داد این کاهش معادل حدود ۳.۳ هزار میلیارد تومان زیان مستقیم برای شرکت‌های مبتنی بر لجستیک بود. اثر واقعی این زیان، با در نظر گرفتن ارزش سبد کالای کسب‌وکارها، به‌مراتب بزرگ‌تر است. همچنین، از نظر این کارشناس، برآوردها نشان می‌دهد که در همین بازه زمانی، بخش خرده‌فروشی دیجیتال حدود ۳۵ هزار میلیارد تومان ضرر کرده باشد. کسب‌وکارهای خرد و خانگی، به‌ویژه فروشندگان اینستاگرامی، عملا به‌طور کامل از چرخه فروش خارج شدند. زیان روزانه کسب‌وکارهای اینترنتی و شبکه‌های اجتماعی نیز حدود ۳.۵ هزار میلیارد تومان تخمین زده می‌شود.

سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات، نیز درباره آسیبی که قطعی اینترنت متوجه کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال کرده، به برخی برآوردهای انجام‌شده اشاره کرد و گفت خسارت روزانه به هسته اقتصاد دیجیتال حدود ۵۰۰ میلیارد تومان برآورد شده که عمدتاً به اپراتورها و بخش شبکه‌ای مربوط است. خسارت روزانه به ‌اقتصاد کلان هم حدود ۵ هزار میلیارد تومان برآورد می‌شود که لایه‌های دوم و سوم اقتصاد دیجیتال را نیز شامل می‌شود.

روزانه ۲۲ هزار میلیارد تومان ضرر

اکوایران در 30 دی در گزارشی نوشت که شاپرک اعلام کرد که مجموع تراکنش‌های بانکی در ماه آذر ۲ میلیون و ۴۲۰ هزار میلیارد تومان بوده که با دلار ۱۴۵ هزار تومانی حدود ۱۶.۷ میلیارد دلار می‌شود. حدود ۲۵٪ این مبلغ (۶۳۶ هزار میلیارد تومان یا ۴.۳۷ میلیارد دلار) از طریق ۲۲۰ هزار درگاه اینترنتی انجام شده است.

طبق این داده ها، به‌طور متوسط روزانه حدود ۲۱ هزار میلیارد تومان از طریق درگاه‌های اینترنتی جابه‌جا می‌شود. بنابراین، تا 30 دی که  بخش بزرگی از این درگاه‌ها آفلاین بوده‌اند، تقریباً ۲۵۲ هزار میلیارد تومان (حدود ۱.۸ میلیارد دلار) تراکنش انجام نشده است.

بازار فروشگاه‌های آنلاین در شبکه‌های اجتماعی حدود ۱۴۰ هزار میلیارد تومان ارزش دارد که معادل ماهانه ۱۲ هزار میلیارد و روزانه ۴۰۰ میلیارد تومان تراکنش است. در ۱۲ روز اول قطعی اینترنت، تقریبا ۵ هزار میلیارد تومان (۳۵ میلیون دلار) تراکنش انجام نشده است.

جمع این دو رقم یعنی ۲۵۲ و ۵ هزار میلیارد تومان به عدد ۲۷۲ هزار میلیارد تومان می‌رسد که تقسیم آن بر تعداد روزها، تقریبا برابر با  ۲۲ هزار میلیارد تومان یا ۱۵۰ میلیون دلار ضرر در هر روز است.

اعتبار سایت‌های ایرانی در خطر

قطع اینترنت بین‌الملل به سایت‌های ایرانی آسیب جدی زده است، زیرا وب‌سایت‌ها تنها برای فروش استفاده نمی‌شوند و نقش مهمی در تبلیغات، برندینگ و ارتباط با مشتری دارند. وقتی موتورهای جست‌وجو مانند گوگل به سایت‌ها دسترسی ندارند، صفحات به‌اشتباه «خالی» ثبت می‌شوند، اعتماد گوگل کاهش می‌یابد و صفحات به مرور از نتایج جست‌وجو حذف می‌شوند. این مشکل حتی بدتر از خطای سرور یا قطع کامل دسترسی است.

این وضعیت باعث نابرابری بین کسب‌وکارها شده است؛ سایت‌هایی که سرور خارج از ایران دارند هنوز ایندکس می‌شوند، اما سایت‌های داخلی بیشترین آسیب را دیده‌اند. حتی پس از بازگشت اینترنت، کسب‌وکارهای کوچک و خانگی نمی‌توانند به سرعت اعتبار و جایگاه قبلی خود را بازیابند. همچنین، مهاجرت کاربران از شبکه‌های اجتماعی خارجی به پلتفرم‌های داخلی نمی‌تواند همان اکوسیستم و عملکرد تولید و توزیع محتوا را بازسازی کند.

قطعی بی سابقه و اظهارات ضد و نقیض درباره وصل آن

برخی رسانه‌های نزدیک به دولت (مثلاً خبرگزاری فارس) از تصویب اتصال مجدد اینترنت در شورای‌عالی امنیت ملی خبر می‌دهند و تأخیر را به «پیچیدگی‌های فنی» نسبت می‌دهند. در مقابل، وزارت ارتباطات این ادعا را تکذیب می‌کند و می‌گوید هنوز چنین تصمیمی صادر نشده است.

با این اوصاف زمان دقیق اتصال اینترنت بین‌الملل تقریبا نامشخص است. اظهارات مسئولان از یکی دو روز دیگر تا چند هفته تا زمانی که اوضاع بهتر شود متغیر است.

منابع:

• gadgetnews
• iranbroker
• shahrekhabar